Category: Քիմիա

Ատոմի կառուցվածքը

Ատոմը կազմված  է դրական լիցքավորված միջուկից որի շուրջը պտտվում են բացասական լիցքավորված էլեկտրոնները

Ատոմը էլեկտրաչեզոք մասնիկ է

Էլեկտրաչեզոք նշանակում է , որ դրական և բացասակն լիցքերը հավասար են

Հարցեր՝

Ատոմի սահմանումը

Ատոմը քիմիապես անբաժանելի մասնիկ է , իսկ ֆիզիկապես բաժանելի

Ատոմի բաղադրությունը

Ատոմը կազմող տարրական մասնիկները ՝պրոտոն(p) նեյտրոն(n) էլեկտրոն(e)

Իզոտոպներ

Առաջադրանք՝որոշեք հետևյալ նյութերի բաղադրությունը

N p-7 n-7 e-7

P p-15 n-16 e-15

S p-16 n-16 e-16

I p-53 n-74 e-53

F p-9 n-10 e-9

Fe p-26 n-30 e-26

Cu- p-29 n-35 e-29

Al- p-13  n-14 e-13

 

Քիմիա

Նյութի հատկություններ են կոչվում այն  հատկանիշները(բնութագրիչները) որոնցով նյութերը նաման կամ տարբեր միմիանցից

Ֆիզիկկան դիտարկում են կամ չափում են առանց նոր նյութ ստնալու

Քիմիական-այլ նյութերի հետ փոխազդեցությունն է

Ֆիզեոլոգիակա-ինչպես են ազդում կենդանի օրգանիզմի վրա

Ագրեկատային վիճակներ – Ամորֆ, պինդ, հեղուկ, գազային, պլազմա

 

Ջուր H2O

Հեղուկ

Համ չունի, հոտ չունի

Գույն չունի

Խտությունը=1,00

 

 

 

 

Կերկրի աղ NaCl

Պինդ

Հոտ չունի, համ ունի

Խտությունը = 2.17

Ջրում լուծ. – լավ

 

 

 

Սախարոզ C12H22O11 օրգանական

Պինդ

Համ ունի, հոտ չունի

Խտությունը = 1.59

Լուծ Լավ

 

 

 

Թթվածին O2

Գազ

Համ չունի, հոտ չունի

Խտությունը 0.00143

Լուծ քիչ

 

Ազոտ N2

Գազ

Համ չունի, հոտ չունի

Խտությունը 0.00125

Լուծ քիչ

 

Խմելու սոդա NaHCO3

 

Խտությունը 2.16

Լուծ լավ

 

 

Էթանոլ C2H5OH օրգանական

Հեղուկ

Համ ունի, հոտ ունի

 

 

Քացախաթթու CH3COOH

Հեղուկ

Համ ունի, հոտ ունի

Խտությունը 1.05

Լուծ միախառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ

 

Կավիճ CaCO3 կալցիումի կարբոնատ

Խտությունը 2.71

Լուծ չի լուծվում

Կրկնողություն

Դաս 1. Կրկնողություն` 

1.Ֆիզիկական  մարմին  և  նյութ:

Ֆիզիկական մարմինը ունի զանգված և ծավալ:

Բոլոր ֆիզիկական մարմինները կազմված են նյութերից:

2.Ի՞նչ է նյութը, պարզ և բարդ նյութերի օրինակներ:

Նյութը տարածության մեջ որոշակի ծավլ զբաղեցնող միմիանց հետ փոխազդող մասնիկների համախումբ է(ատոմ, մոլեկուլ, իոն) իրեն բնորոշ բաղադրությամբ, կառուցվածքով և հատկություններով օժտված: Ներկայումս հայտնի են մոտավորապես 30 միլիոն նյութ:

Պարզ նյութերը կազմված են միատեսակ քիմիական տարրի ատոմներից:

Մետաղ-մագնեզիում(Mg),կալցիում(Ca)

Ոչ մետաղ-ջրածին(H2)

3.Անօրգանական և օրգանական  նյութերի  օրինակներ:

Անօրգանական-ջուր

Օրգանական-սպիտակուցներ, ճարպեր, օսլա, գլյուկոզ

4.Մաքուր նյութեր,խառնուրդներ(համասեռ և անհամասեռ):

Մաքուր նյութերը այլ խառնուրդներ չեն պարունակում, իսկ խառնդուրդները երկու կամ ավելի նյութերի խառնուրդներ են: Խառնուրդները լինում են համասեռ և անհամասեռ: Համասեռ են այն խառնուրդները, որոնց խառնուրդ առաջացրած նյութերը չենք կարող տարբերել անզեն աչքով, իսկ անհամասեռ են այն նյութերը, որոնց խառնուրդ առաջացրած նյութերը կարող ենք տեսնել և տարբերել:

5.Նյութի բաղադրությունը՝մոլեկուլ,ատոմ , իոն (կառուցվածքը,բաղադրությունը):

Մոլեկուլը նյութի այն ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է տվյալ նյութի հիմնական քիմիական հատկությունները: Ատոմը նյութի փոքրագույն, քիմիապես անբաժանելի մասնիկն է: Իոնները էլեկտրանակապես լիցքավորված մասնիկներն են:

6.Նյութի  հատկությունները՝ ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական:

Նյութի հատկություն է կոչվում այն հատկանիշները, որոնցով նյութերը նման են իրար, կամ տարբերվում են իրարից: Տարբերում են նյութի 3 տեսակի հատկություն՝ Ֆիզիկական, Քիմիական և Ֆիզիոլոգական: Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկում են կամ չափում են առանց նոր նյութ ստանալու: Նյութի Քիմիական հատկությունը այլ նյութերի հետ նրա փոխազդեցությունն է: Նյութի Ֆիզիոլոգական հատկության ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա:    Ֆիզիկական հատկություններն են`նյութի ագրեգատային  վիճակը, գույնը, հոտը, համը, լուծելիությունը ջրում, պլաստիկությունը, խտությունը, ջերմաէլեկտրահաղորդականությունը և այլն: Քիմիականը` տվյալ նյութի այլ նյութերի հետ փոխազդեցությունը, ինչպին է այդ փոխազդեցությունը: Իսկ ֆիզիոլոգիականն էլ նյութի աղդեցությունն է կենդանի օրգանիզմների վրա:

Քիմիա

  • Որո՞նք են մարդկությանը հուզող հիմնախնդիրները

Մարդկությանը հուզող հիմնախնդիրներինց են օդի աղտոտումը, գլոբալ տաքացումը, ապագա ուտելիքի պակասը և այլն։

  • Որո՞նք են  էներգիայի  այլընտրանքային  աղբյուրները

Արևային էներգիա, Քամու էներգիա, Հողմային էներգետիկան

  • Ո՞րն է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր

Ջուրը համարվում է մաքուր, եթե թափանցիկ է, հոտ չունի, 100 մանրէից ավել չի պարունակում:

  • Ո՞րն է  էկոլոգիապես  մաքուր  սնունդը

Էկոլոգիապես մաքուր սնունդն այն է, որը չի թողնում բացասական ազդեցություն մարդու առողջության վրա:

  • Ի՞նչ կարծիք  ունեք  կենսական  միջավայրի  մասին
  • Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները

Հիգենայի կանոններին հետևել: Տարիների առողջությունը չվնասել մի օրվա հաճույքի համար: Կոփելվել և ուժեղացնել իմունիտետը մարզվելով և ուտելով օրգանիզմին պետք ուտելիքները:

  • Ինչու՞ են նավթը համարում «սև ոսկի »

Քանի որ նավթը շատ կարևոր դեր է տանում ամբողջ աշխարհում և այն ոսկու նման շատ քիչ քանակ ունի:

  • Ինչու՞ է ջրածինը համարվում ապագայի վառելանյութ
  • Ինչու՞ խմելու ջուրը չի կարելի վարակազերծել քլորով

Ջուրը չի կարելի վարկազերծել քլորով, որովհետև քլորը վնասակար է, սակայն եթե ջուրը բաց տարածության մեջ երկար ժամանակ դնել այն կցնդի և ջուրը մնա առանց քլոր:

  • Ինչու՞ են հողին տալիս պարարտանյութեր

Հողին տալիս են պարարտանյութեր, որպեսզի բույսերը ավելի արագ աճեն, սակայն դա գնում է պտուղի մեջ և ուտելով այն մենք ենք վնասվում:

  • Ինչու՞ է անհրաժեշտ քնել մոտավորապես 8 ժամ

8 ժամ քնելը անհրաժեշտ է, քանի որ մարդ իր լիարժեք քունը առնում է 8 ժամում:

  • Ինչու՞ են ամռանը հագնում բաց գույնի հագուստ և այլն:

Որովհետև մուգ գույները կլանում են արևի ճառագայթնեը, իսկ բացերը անդրադարցնում են:

  • Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները ըստ ճապոնացի գիտնականների

Էկոլոգիապես մաքուր սննունդ, մաքուր խմելու ջուր, մաքուր օդ:

Պառտադիր 8 ժամ քուն: 10-11 հետո քնել:

Պատ սովորություններից ձեռնազատում:(եղունգներ կրծել, ծխել, չարաշահել ալկոհոլը և գազային խմիճքները), պահպանել հիգենայի կանոնները:

Մարմնակրթություն:

Ստրեսային իրավիճակներից դուրս գալ կատակով:

Ջրածնի ստացումը

Փորձ 1

Ջրածնի ստացումը մետաղների և թթուների փոխազդեցությունից

Անհրաժեշտ սարքեր՝ փորձանոթ, ամրակալ, լուցկի, ցինկ, աղաթթու

Նկարագրություն՝ 

Ցինկի կտորները քցեցինք փորձանոթի մեջ և վրան ձագարի միջոցով լցրեցինք աղաթթու: Նկատեցինք ջրածնի անջատումը:

Եզրակացություն՝

Zn+2Hcl=ZnCl+H2

Փորձ 2

Ջրածնի ստացումը ալկալիական մետաղների և ջրի փոխազդեցությունից

Անհրաժեշտ սարքեր՝ տարայով ջուր, նատրիում, ֆենոլֆտալեին

Նկարագրություն՝

Նատրիումը հանում ենք նավթի մեջից և չորացնում ֆիլտրի թղթով, լանցետով կտրում ենք, ավելորդը դնում նավթի մեջ և նատիրումը իջեցնում ենք ֆենոֆտալեինով լուծույթի մեջ: Նկատեցինք ջրածնի անջատումը և լուծույթի ներկվելը մորու գույն: Առաջացավ հիմք:

Եզրակացություն՝

2Na+2HOH=2NaOH+H2

Փորձ 3

Չեզոքացման ռեակցիա

Անհրաժեշտ սարքեր՝ փորձանոթ, ծագար, ներկված հիմք, աղաթթու

Նկարագրություն՝

Փորձանոթի մեջ լցրեցինք ներկված հիմքը, վրան ծագարի միջոցով ավելացրեցինք աղաթթու, լուծույթը գունազրկվեց:

Եզրակացություն՝

NaOH+HCl=NaCl+H2O

Փորձ 4

Ջրածինը, որպես վերականգնիչ. քիմիական հատկությունները

Անհրաժեշտ սարքեր՝ փորձանոթ, ամրակալ, սպիրտայրոց, լուցկի, ցինկ, աղաթթու

Նկարագրություն՝

Մի փորձանոթի մեջ ցինկի և աղաթթվի մեջ ստացանք ջրածին, փակեցինք փորձանոթը խցանով, որի մեջ գազատար խողովակ էր: Խողովակի ծայրը մտցնում ենք մյուս փորձանոթի մեջ, որի մեջ լցրել էինք կուպրում: Փորձանոթը սկսեցինք տաքացնել սպիրտայրոցով և նկատեցինք կարմիր գույնի պղնձի անջատումը և փորձանոթի վրա  ջրի կաթիլները:

Եզրակացություն՝

CuO+H2=H2O+Cu

Փորձ 5

Ջրածնի այրում

Անհրաժեշտ սարքեր՝ փորձանոթ, ամրակալ, լուցկի, ծագար, ցինկ, աղաթթու

Նկարագրություն՝

Փորձանոթի մեջ քցեցինք ցինկի կտորներ, ավելացրեցինք աղաթթու, նկատեցինք ջրածնի անջատումը, փակեցինք փորձանոթը, որպեսզի թեթև գազը չցնդի: Հետո այրեցինք և ջրածինը ձայնով պայթեց: Ջրածնի և թթվածնի խառնուրդը կոչվում է շառաչող գազ:

Եզրակացություն՝

2H2+O2=2H2O

Ջրածին

  1. Ջրածնի անձնագիրը

Քիմիական նշանը՝ H

Քիմիական բանաձևը` H2

Հարաբերական ատոմային զանգված՝  Ar(H)=1

Հարաբերական մոլեկուլային զանգված` Mr(H2)=2

Իզոտոպները` 1H, 2D, 3T

Դիրքը պարբերական համակարգում՝ կարգաթիվ 1, պարբերությունը 1, խումբը 1, գլխավոր

Ատոմի բաղադրությունը և կառուցվածքը՝ (1p,0n)1e

Վալենտականությունը, օքսիդացման աստիճանը՝ 1, +1,-1, 0

Հաշվել  մեկ  ատոմի զանգվածը՝ 1×1,66×10-27=166×10-26

  1. Ջրածնի ստացումը լաբորատորիայում
  2. Ջրածնի քիմիական հատկությունները
  • Ջրածնի ատոմը խիստ ռեակցիաունակ է և շատ արագ առաջացնում է H2մոլեկուլը:
  • Ատոմական ջրածնով աշխատող այրիչը ստեղծում է 4000 °С բարձրջերմաստիճան:
  • Տաքացնելիս ջրածինը միանում էոչ մետաղների մեծ մասի և ակտիվ մետաղների հետ:
  • Սովորական պայմաններում թթվածնի հետ ջրածինը միանում է դանդաղ, տաքացնելիս՝ պայթյունով:
  • Ջրածինը թթվածնի հետ առաջացնում է նաևջրածնի պերօքսիդ՝ H202։
  • Լույսիկամ ջերմության ազդեցությամբ H2 միանում է հալոգենների և այլ ոչ մետաղների հետ։
  1. Ջրածնի ֆիզիկական հատկությունները
  • Ջրածինը սովորական պայմաններում անգույն, անհամ, անհոտգազ է։
  • 14,5 անգամ թեթև էօդից:
  • Հեղուկ ջրածինը թեթև, անգույն, դյուրաշարժ հեղուկ է։
  • Պինդ ջրածինը բյուրեղական է, խտությունը՝ 88 կգ/մ3։
  • Սովորական պայմաններում ջրածնի մոլեկուլը երկատոմ է՝ Н2:

Թթվածին

Պարտադիր

Թթվածնի անձնագրի կազմումը

Քիմիական նշանը՝ O

Քիմիական բանաձևը` O2

Հարաբերական ատոմային զանգված՝   Ar=16

Հարաբերական մոլեկուլային զանգված` Mr=32

Իզոտոպները՝ 16O,17O,18O

Դիրքը պարբերական համակարգում՝

կարգաթիվ 8, պարբերությունը 2, խումբը 6,գլխավոր

Ատոմի բաղադրությունը և կառուցվածքը՝ (8պրոտոն, 8նեյտրոն) 8էլեկտրոն

Վալենտականությունը, օքսիդացման աստիճանը՝ -2, +2

Հաշվել  մեկ  ատոմի զանգվածը՝ 2,65x,166×10-26

Թթվածնի տարածվածությունը երկրագնդի վրա:

Թթվածինը երկրի վրա ամենատարածված տարրն է: Ազատ վիճակում գտնվում է մթնոլորտային օդում, սիկ կապված ձևով մտնում է ջրի, միներալների և և բազմազմազան բույսերում։

photo.jpg

Գործնական աշխատանք`Օդի բաղադրության որոշումը

  • Թթվածնի ֆիզիկական և քիմիական  հատկությունները

Ֆիզիկական

  • սովորական պայմաններում գազ է
  • հոտ, գույն համ չունի
  • օդից ծանր է
  • հեղուկ վիճակում կապույտ է
  • եռում է -1830 °C ջերմաստիճանում
  • գոլորշիանում է -2190 °C ջերմաստիճանում
  • հեղուկ և պինդ վիճակում երկնագույն է
  • հեղուկ վիճակում դեպի մագնիսն է ձգվում
  • հեղուկանում է -183 °C ջերմաստիճանում
  • պնդանում է -219 °C ջերմաստիճանում

Քիմիական

  • թթվածնի հետ բոլոր ռեակցիները կոչվում են օքսիդացման
  • այն օքսիդացման ռեակցիները, որոնց ժամանակ անջատվում է լույս և ջերմություն կոչվում են այրման ռեակցիաներ
  • օքսիդավերականգնման ժամանակ էլեկտրոնները տեղաշարժվում են փոքր էլեկտրաբացասականություն ունեցող տարրից դեպի մեծ էլեկտրաբացասականություն ունեցող տարր

2H2+O2=2H2O

O2+C=CO2

O2+S=SO2

H2S+O2=SO2+H2C

Թթվածինն անգույն, անհամ և անհոտ գազ է, որը մեր զգայարաններն այդ պատճառով չեն ընկալում: Թթվածինը կազմում է օդի 1/5 մասը: Թթվածնի տոկոսի մեծ փոփոխությունների դեպքում մենք այն կզգանք անմիջապես, որովհետև մեր օրգանիզմը նման քանակին է ադապտացվել, իսկ եթե շատ քիչ եղավ մենք  պարզապես շնչահեղձ կլինենք: Թթվածինը մթնոլորտում գտնվում է (O2) ձևով, բայց մթնոլորտի վերին շերտերում թթվածինը գտնվում է (O3) ձևով: Թթվածնի հետ նյութերի փոխազդեցությունը կոչվում է օքսիդացում: Օքսիդացման ռեակցիաներ են այրումը, մետաղների ժանգոտումը, փտումը և այլն: